Damian Kozioł

1. Business & Process Architect | Transformation Consultant
2. 

Analiza porównawcza ISO 14001 oraz EMAS

Organizacja podejmując decyzję o wdrożeniu Systemu Zarządzania Środowiskowego może (lub nawet powinna) zadać sobie pytanie – czy wybrać system ISO 14001 czy system EMAS? Odpowiadając na takie pytanie należy wskazać różnice oraz części wspólne obu systemów. Samo założenie obu systemów jest takie samo, które można zawrzeć w 3 głównych punktach:

• organizacja chce zmniejszyć negatywny wpływ na środowisko,
• organizacja chce podjąć działania wybiegające jedynie ponad obowiązujące przepisy prawne w zakresie ochrony środowiska,
• organizacja planuje stałą i ciągłą poprawę swoich działań środowiskowych.

Powyższe trzy punkty zawierają w sobie zarówno rozporządzenie EMAS oraz ISO 14001, zatem różnic należy szukać nie w idei samych systemów, lecz na poziomie operacyjnym. Przed rokiem 2001, gdzie EMAS i ISO 14001 były systemami odrębnymi można było wówczas szukać różnic, które charakteryzowały systemy, natomiast po roku 2001, gdy do systemu EMAS włączono normę ISO 14001 rozróżnienie polega na określeniu i zidentyfikowaniu dodatkowych wymagań EMAS w stosunku do ISO 14001. Analizę porównawczą pomiędzy ISO 14001:2015, a rozporządzeniem EMAS należy podzielić na kilka kategorii:

• Kategoria I – zakres merytoryczny: Analiza w tym kontekście pokazująca różnicę pomiędzy ISO 14001,a EMAS sprowadzać się musi do określenia dodatkowych wymagań względem EMAS, jakie organizacja powinna spełnić, aby zostać wpisana do rejestru prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.
• Kategoria II – ramy instytucjonalne: Ta część analizy odnosi się do infrastruktury prawnej, legislacyjnej oraz systemowej, które umożliwiają funkcjonowanie obu systemów w Polsce.
• Kategoria III – popularność: Analiza obejmie popularność obu systemów w Polsce oraz Europie.
• Kategoria IV – korzyści ustawodawcze: Porównanie dotyczy korzyści wynikających wprost z ułatwień ustawodawczych, które są przewidziane dla posiadaczy konkretnego systemu.
• Kategoria V – koszty i zasady wdrażania, certyfikacji/ weryfikacji i rejestracji: W tej części zostaną wskazane różnice w procesie wdrażania systemów oraz związane z tym opłaty.
  

  
  

Zakres merytoryczny

Analiza pod kątem zakresu merytorycznego dotyczy identyfikacji punktów, które są zawarte w rozporządzeniu EMAS, a nie są wymagane przez normę ISO 14001. Analiza porównawcza będzie się sprowadzała do określenia twardych i miękkich różnic pomiędzy systemami w zakresie merytorycznym. Przez różnice twarde należy rozumieć, takie które są zawarte w rozporządzenie EMAS, a nie ma ich w ISO 14001, różnice miękkie natomiast należy rozumieć, jako różnice, które polegają na większym doprecyzowaniu wymagań poszczególnych aspektów systemu przez EMAS w stosunku do ISO, lecz z zastrzeżeniem, że w ISO również występują, ale na większym poziomie ogólności lub bez konkretnych wytycznych.

Do najważniejszych twardych różnic należą:

• przeprowadzenie przeglądu środowiskowego,
• sprawozdawczość w zakresie środowiska/ deklaracja środowiskowa.

Do najbardziej istotnych różnic miękkich należą:

• publikacja aspektów środowiskowych,
• wskaźniki efektywności środowiskowej,
• zaangażowanie pracowników.

Przegląd środowiskowy:

Artykuł 2 rozporządzenia EMAS podaje definicje przeglądu, który „oznacza wstępną kompleksową analizę aspektów środowiskowych, wpływu na środowisko i efektów działalności środowiskowej związanych z działalnością, produktami i usługami organizacji”. Obowiązkowość wykonania przeglądu środowiskowego jako pierwszego kroku we wdrażaniu systemu jest jedną z najbardziej charakterystycznych różnic pomiędzy ISO 14001, a EMAS, a prawidłowość jego wykonania jest kluczowa dla prawidłowego  funkcjonowania systemu na późniejszym etapie w organizacji. Przegląd środowiskowy jest zdefiniowany w załączniku I do rozporządzenia EMAS. Przeprowadzenie przeglądu składa się z 8 elementów:

1. Określenie kontekstu organizacyjnego,
2. Określenie zainteresowanych stron oraz określenie ich istotnych potrzeb i oczekiwań,
3. Identyfikacja mających zastosowanie wymagań prawnych dotyczących środowiska,
4. Identyfikacja bezpośrednich i pośrednich aspektów środowiskowych i określenie, które z nich są istotne,
5. Ocena znaczenia aspektów środowiskowych,
6. Ocena informacji zwrotnej z badania wcześniejszych incydentów,
7. Określenie i udokumentowanie ryzyka i szans,
8. Analiza istniejących procesów, praktyk i procedur.

Celem zasadniczym przeprowadzenia przeglądu środowiskowego jest uzyskanie wiedzy i świadomości jak wygląda zarządzanie środowiskowe organizacji w punkcie startu całego procesu wdrażania EMAS. Różnica między ISO 14001, a EMAS nie polega na tym, że w ISO nie wymaga określenia kontekstu organizacyjnego, zainteresowanych stron, identyfikacji wymagań prawnych czy aspektów środowiskowych, lecz na tym, że ISO nie wymaga tego na samym początku. Wszystkie te elementy powinny być wykonane w organizacjach posiadających ISO 14001, ale nie ma obowiązku robić  tego na samym początku, można wykonywać te poszczególne elementy w trakcie wdrażania systemu – w przeciwieństwie do EMAS, które narzuca obowiązek wykonania tego na samym początku jako pierwszy krok.

Sprawozdawczość w zakresie środowiska/ deklaracja środowiskowa.

Deklaracja środowiskowa jest wyczerpującą informacją udzielaną społeczeństwu  i innym zainteresowanym stronom dotyczącą funkcjonowania organizacji w zakresie środowiska [Rozporządzenie EMAS nr 1221, 2009].  Jest to jedna z najważniejszych i najbardziej istotnych różnic pomiędzy systemami ISO, a EMAS. Zgodnie z załącznikiem IV rozporządzenia EMAS – deklaracja środowiskowa zawiera:

,,a) streszczenie działalności, produktów i usług organizacji oraz jej związków z wszelkimi organizacjami macierzystymi, w stosownych przypadkach, a także jasny i jednoznaczny opis zakresu rejestracji w EMAS zawierający wykaz obiektów objętych rejestracją;

b) politykę środowiskową i krótki opis struktury zarządzania wspierającej system zarządzania środowiskowego organizacji;

c) opis wszystkich znaczących bezpośrednich i pośrednich aspektów środowiskowych, powodujących znaczący wpływ organizacji na środowisko, krótki opis podejścia zastosowanego w celu określenia ich znaczenia oraz wyjaśnienia dotyczące charakteru wpływu w odniesieniu do tych aspektów;

d) opis celów i zadań środowiskowych w odniesieniu do znaczących aspektów środowiskowych i wpływu na środowisko;

e) opis wdrożonych lub planowanych działań w celu poprawy efektów działalności środowiskowej, osiągnięcia celów i realizacji zadań oraz zapewnienia zgodności z wymogami prawnymi dotyczącymi środowiska. Jeżeli są dostępne, należy odnieść się do odpowiednich najlepszych praktyk zarządzania środowiskowego przedstawionych w sektorowych dokumentach referencyjnych, o których mowa w art. 46;

f) streszczenie dostępnych danych dotyczących efektów działalności środowiskowej organizacji w odniesieniu do znaczącego wpływu organizacji na środowisko. Sprawozdawczość obejmuje zarówno główne wskaźniki efektywności środowiskowej, jak i szczegółowe wskaźniki efektywności środowiskowej określone w sekcji C. Jeżeli istnieją określone cele i zadania środowiskowe, należy zgłosić odpowiednie dane;

g) odniesienie do mających zastosowanie przepisów prawnych, które mają zostać uwzględnione przez organizację w celu zapewnienia zgodności z wymogami prawnymi odnoszącymi się do środowiska i deklarację dotyczącą zgodności z prawem;

h) potwierdzenie dotyczące wymagań określonych w art. 25 ust. 8 oraz nazwisko i numer akredytacji lub licencji weryfikatora środowiskowego oraz datę walidacji. Zamiennie można użyć deklaracji, o której mowa w załączniku VII, podpisanej przez weryfikatora środowiskowego.”

            System ISO 14001 wymaga opublikowania jedynie polityki środowiskowej, dokumentu składającego się m.in. z zobowiązania do spełnienia wymogów prawnych, zobowiązania do ciągłego doskonalenia. Najczęściej jest to dokument liczący 1-2 strony, natomiast deklaracja wymagana przez EMAS musi uwzględniać wszystkie w/w punkty  (w tym również politykę środowiskową) i średnio jest dokumentem o objętości 30-60 stron. Na podstawie powyższego można uznać, że EMAS jest system bez wątpienia bardziej transparentnym, który odsłania publicznie efekty działalności środowiskowej organizacji, można również wywnioskować, iż skoro EMAS jest bardziej transparentny, jest również systemem bardziej wiarygodnym zarówno dla klientów, partnerów, ale również dla administracji publicznej. Deklaracja środowiskowa jest analizowana przez niezależnych weryfikatorów środowiskowych, dlatego też każda informacja zawarta w niej musi odzwierciedlać realny i prawdziwy wpływ organizacji na środowisko oraz aktualny stan faktyczny.

Bezpośrednie i pośrednie aspekty środowiskowe

Aspekty środowiskowe są fundamentem obu systemów oraz podstawą na której budowana jest cała infrastruktura systemowa. Błędy popełnione na etapie identyfikacji i klasyfikacji aspektów środowiskowych będą rzutowały na funkcjonowanie całego systemu. Autor w rozdziale 2.2 „Charakterystyka systemu ISO 14001” przytacza dokładnie czym są aspekty środowiskowe i jaki jest ich podział.

            Różnica w systemach ISO i EMAS w kontekście aspektów środowiskowych i kryteriów ich oceny nie leży w podejściu do nich, czy sposobie wyznaczania, choć EMAS bardziej obszernie i precyzyjnie odnosi się do tego zagadnienia, lecz w kwestii ich publikacji. Rozporządzenie EMAS nakłada obowiązek na organizację upublicznienia każdego znaczącego aspektu oraz obszernego opisu kryteriów i danych, na podstawie których dany aspekt został uznany za znaczący. Aspekty muszą być aktualizowane   w przypadku każdej istotnej zmiany.

Wskaźniki efektywności środowiskowej

Jednym z najważniejszych elementów jakiegokolwiek systemu są wskaźniki, na podstawie których można stwierdzić czy podejmowane działania przynoszą efekty. Dzięki wskaźnikom np. ilość zużywanego materiału na jednostkę wyrobu można analizować jak poszczególne procesy zachodzące w organizacji wpływają na środowisko i czy w wyniku podejmowanych działań presja na środowisko ulega zmniejszeniu. Norma ISO 14001 w sposób bardziej ogólny niż EMAS traktuje zagadnienie i dobór wskaźników efektywności. ISO nie określa jakie wskaźniki powinny być brane pod uwagę oraz jakie powinny posiadać cechy, natomiast EMAS jasno te kwestie precyzuje.

Wskaźniki wg. EMAS: [Rozporządzenie EMAS nr 1221, 2009, załącznik IV] 

„a) przedstawiają dokładną ocenę efektów działalności środowiskowej organizacji;

b) są zrozumiałe i jednoznaczne;

c) umożliwiają porównanie poszczególnych lat w celu dokonania oceny, czy nastąpiła poprawa efektów działalności środowiskowej organizacji; aby umożliwić to porównanie, sprawozdawczość obejmuje co najmniej 3 lata działalności, pod warunkiem, że dostępne są dane;

d) umożliwiają porównanie z, odpowiednio, sektorowymi, krajowymi lub regionalnymi punktami odniesienia;

e) umożliwiają porównanie ze stosownymi wymaganiami prawnymi.”

Dodatkowo EMAS wymienia tzw. główne wskaźniki efektywności środowiskowej, do których należą: energia, materiał, woda, odpady, użytkowanie gruntów w odniesieniu do różnorodności biologicznej oraz emisje. Rozporządzenie również dokładnie określa z jakich danych wskaźnik się składa oraz jak powinien być liczony [Rozporządzenie EMAS nr 1221, 2009, załącznik IV].  Można uznać, że obie normy oczekują wskazania na podstawie jakich danych/ wskaźników/ mierników będą mierzone efekty działalności środowiskowej, lecz EMAS jest w tej materii znacznie bardziej precyzyjny.

Zaangażowanie pracowników

Zaangażowanie kadry i zasobów ludzkich do wdrażania jakiegokolwiek systemu jest czynnikiem niezbędnym, aby cały proces mógł zakończyć się powodzeniem. W normie ISO 14001 zasadniczo poruszone są kwestie zaangażowania kadry zarządzającej w proces ustanowienia, wdrożenia i utrzymania systemu, natomiast w mniejszym stopniu odnosi się do pracowników na poziomie operacyjnym. Norma ISO w punkcie 7 (Wsparcie) określa zadania jakie organizacja powinna podjąć wobec pracowników, są to m.in.:

• określenie niezbędnych kompetencji, jakie będą potrzebne pracownikom, aby funkcjonować w ramach systemu oraz zapewnienie aby pożądane kompetencje zostały nabyte,
• uświadomienie pracowników w zakresie najważniejszych aspektów systemu oraz ich wpływu na jego funkcjonowanie.

W punkcie 5.3 normy (Role, odpowiedzialność i uprawnienia w organizacji) jest położony nacisk na odpowiedzialność poszczególnych pracowników i ich uprawnień wobec systemu.  W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że ISO 14001 wymaga pełnego zaangażowania od osób, które są odpowiedzialne za skuteczność systemu,  a pracownicy, którzy takiej odpowiedzialności nie mają powinni wiedzieć czym jest system i jakie niesie za sobą konsekwencje i co powinni robić, aby postępować zgodnie z systemem. Rozporządzenie EMAS idzie krok dalej w kontekście zaangażowania pracowników z poziomu operacyjnego, w załączniku II, w części B[1] bardzo wyraźnie dookreśla obowiązki pracowników. EMAS traktuje zaangażowanie pracowników jako ,,obejmujące zarówno bezpośrednie uczestnictwo pracowników jak i udzielanie informacji pracownikom oraz ich przedstawicielom.” Organizacja powinna tworzyć programy uczestnictwa pracowników w rozwój systemu, które angażują ich w ciągłą poprawę efektów działalności środowiskowej. Oprócz programów EMAS postuluje za tworzeniem komitetów i grup roboczych, których zadaniem jest „jest zbieranie informacji i zapewnianie uczestnictwa urzędnika odpowiedzialnego za ochronę środowiska/przedstawicieli kierownictwa oraz pracowników i ich przedstawicieli” celem rozwoju systemu w organizacji [ Rozporządzenie EMAS nr 1221, 2009, załącznik II].

Na podstawie załącznika II część B można stwierdzić, że rozporządzenie EMAS nakłada bardziej zaawansowane metody zaangażowania pracowników na różnych szczeblach  w rozwój systemu.

[1] Załącznik II rozporządzenia EMAS składa się z dwóch część: A i B. Cześć A to zakres merytoryczny normy ISO 14001, natomiast część B to dodatkowe wymagania nałożone na organizację.

4.2 Ramy instytucjonalne i infrastrukturalne systemu

Analiza ram instytucjonalnych i infrastrukturalnych powinna  być rozumiana jako porównanie środowisk w jakiej oba systemy funkcjonują.

Tabela. Porównanie systemu ISO i EMAS.
Źródło: Opracowanie własne.

Popularność systemów

Tabela nr 3 ilustruje, że systemem bardziej popularnym zarówno w Europie jak i Polsce jest ISO 14001. Różnica jest więcej niż znacząca, bowiem przyjmując sumę ilości wdrożonych systemów w Polsce (2885 + 66) wynoszącą 2951, to procent należący do ISO to 97,8% a do EMAS zaledwie 2,2%. Analogiczna analiza w kontekście Europy daje 96,8% systemowi ISO, a jedynie 3,2% systemowi EMAS. Zdecydowana przewaga ISO na świecie, nie powinna dziwić, ponieważ EMAS to system unijny, lecz 96,8% udziału na rynku europejskim systemu ISO 14001 powinien skłonić do refleksji organy ustawodawcze UE celem większej promocji systemu. Jeżeli chodzi natomiast o ilość państw gdzie zarejestrowano przynajmniej jedną organizację w EMAS lub wydano przynajmniej jeden certyfikat ISO 14001, to odpowiednio wyniki wynoszą 28 dla EMAS i 176 dla ISO.

• Tab. Popularność SZŚ.
• Źródło: Opracowanie własne.

Do przyczyn tak znaczącej przewagi ISO nad EMAS można doszukiwać się  w kilku czynnikach:

• zdecydowanie większa transparentność systemu EMAS, która powoduje, że organizacje muszą zdecydowanie bardziej się odsłonić przez stronami zewnętrznymi w zakresie swoich działań środowiskowych,
• większe wymagania systemu EMAS niż ISO 14001,
• zaangażowanie w weryfikację organów administracji publicznej, a zwłaszcza organów w zakresie egzekwowania przepisów prawa, które być może odstraszają tym, zwłaszcza organizacje prywatne,
• słaba promocja systemu EMAS przez instytucje rządowe i unijne lub przynajmniej nie wystarczająca,
• większa i lepiej znana marka systemów zarządzania z rodziny ISO.

Tabela. Popularność SZŚ w poszczególnych państwach Europy.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie https://isotc.iso.org oraz  https://ec.europa.eu

Wyjaśnić należy, że w przypadku EMAS występuje jeszcze ilość obiektów/ lokalizacji oprócz ilości zarejestrowanych organizacji. Jest to fizyczna ilość miejsc/ budynków/ które obejmuje EMAS. Przykładowo, jedna organizacja – PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. – Oddział Elektrownia Opole, 46-021 Brzezie k. Opola zarejestrowana w EMAS pod numerem PL 2.16-001-1 posiada 4 lokalizacje, gdzie obowiązuje system EMAS, są to:

1. PGE GiEK S.A. – Oddział Elektrownia Opole – 46-021 Brzezie k\Opola;
2. PGE GiEK S.A. – Ujęcie wody z rzeki Mała Panew – 46-021 Brzezie k\Opola;
3. PGE GiEK S.A. – Końcowa oczyszczalnia ścieków – 46-021 Brzezie k\Opola;
4. PGE GiEK S.A. – Składowisko odpadów paleniskowych „Groszowice” – ul. Jana Brzechwy 3, 45-512 Opole.

Tabela pokazuje jak wygląda obecnie stan systemów w Europie. Polska w przypadku certyfikacji sytemu ISO zajmuje 9 pozycję ze stratą 14 674 certyfikacji do lidera – Wielkiej Brytania oraz 10 168 certyfikacji do trzeciej – Hiszpani. W klasyfikacji systemu rejestracji EMAS Polska zajmuje 7 pozycję, gdzie strata do liderujących Niemiec wynosi 1 100 mniej rejestracji EMAS, a do trzeciej Hiszpani 776 rejestracji.

            Można złudnie ulec wrażeniu, że 9 pozycja w klasyfikacji ISO jest dobra, a przynajmniej nie najgorsza. Pamiętać należy, iż są to liczby bezwzględne, a realną wartość popularności systemu można byłoby poznać w liczbach względnych – korelując powyższe dane z ilością organizacji (przedsiębiorstw i instytucji państwowych) w konkretnym kraju. Polska jako największe Państwo w Europie Środkowej i jedno w zasadzie z większych w całej Europie w porównaniu ze znacznie mniejszymi  Czechami (4312 certyfikacji), Szwajcarią (2856), Węgrami (2195), Holandią (2739),  czy w analogicznym porównaniu do Państw o znaczniej mniejszej liczebności, np.: Szwecja (4829) czy Finlandia (1480) – wypada dosyć słabo. Na tej podstawie można sądzić, iż procentowy udział certyfikacji organizacji w systemie ISO w stosunku do wszystkich dostępnych organizacji w danym kraju dawałby Polsce znacznie niższe niż 9 miejsce.

Pozycja 7 w rankingu systemu EMAS jest podobnie jak w przypadku ISO obiektywnie w liczbach bezwzględnych dobra, niemniej jednak 66 organizacji na 15 lat obecności we wspólnocie to wynik nie najlepszy. W klasyfikacji widać, że system jest najpopularniejszy w 4 państwach: Niemcy (1176), Włochy (967), Hiszpania (842)  i znacznie mniejsza pod względem powierzchni od pierwszych trzech pozycji – Austria (253). W reszcie Państw EMAS jest mało popularny i zdecydowanie przegrywa z ISO 14001, a za przykład dysproporcji można podać Wielką Brytanię, która posiada wydanych 17 559 certyfikatów ISO 14001, a jedynie 18 rejestracji w EMAS.

Korzyści ustawodawcze

            Korzyści jakie organizacja może uzyskać z wdrożonego SZŚ można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowić będą korzyści płynące z realizacji filozofii zrównoważonego rozwoju, czyli korzyści o charakterze środowiskowym, gospodarczym, ekonomicznym czy społecznym. Drugą natomiast grupą korzyści są ulgi, uproszczenia, zwolnienia administracyjne ustalone przez ustawodawcę dla organizacji posiadających określony ekosystem.

W ramach drugiej grupy korzyści ustawodawca przewidział kilka udogodnień w polskim prawodawstwie dla organizacji aktywnie podchodzących do aspektów środowiskowych, faworyzując bardziej system EMAS niż ISO 14001.

Zachęty systemowe dla organizacji posiadających wdrożony system EMAS:

1. Zwolnienie z opłaty rejestrowej w rejestrze o odpadach. Organizacje zarejestrowane w systemie EMAS dokonując wpisu do rejestru są zwolnione z opłaty rejestrowej  na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy z 14 grudnia 2012 r.  o odpadach.

Treść artykułu:

„Opłaty rejestrowej nie uiszcza przedsiębiorca wpisany do rejestru, o którym mowa w ustawie z dnia 15 lipca 2011 r. o krajowym systemie ekozarządzania  i audytu (EMAS) (Dz. U. poz. 1060), który składając wniosek o wpis do rejestru przedłoży informację potwierdzającą dobrowolny udział w systemie ekozarządzania i audytu (EMAS).”

2. Możliwość finansowania przedsięwzięć związanych z wdrażaniem i funkcjonowaniem systemu ekozarządzania i audytu (EMAS) ze środków funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej na podstawie ustawy Prawo Ochrony Środowiska, art. 400a. ust. 1. pkt 41a.

Treść artykułu:

„1. Finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej obejmuje:

(…)

41a) Przedsięwzięcia związane z wdrażaniem i funkcjonowaniem systemu ekozarządzania i audytu (EMAS) oraz systemu weryfikacji technologii środowiskowych (ETV)”

3. Rzadsze kontrole środowiskowe WIOŚ – nawet do 3 lat dla podmiotów posiadających pozwolenia zintegrowane. Na podstawie art. 5a ust. 4 Ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska

Treść artykułu:

„Roczny plan działalności kontrolnej

(…)

W odniesieniu do instalacji wymagających uzyskania pozwolenia zintegrowanego okres pomiędzy kontrolami nie przekracza:

(…)

2) 3 lat dla instalacji, której prowadzącym instalację jest organizacja zarejestrowana w systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) lub dla instalacji stwarzających najmniejsze zagrożenie.”

4.Zwolnienie z podatku akcyzowego na węgiel i gaz. Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym określa, że organizacja, która wdrożyła system EMAS lub ISO 14001 jest zwolniona z akcyzy na wykorzystywane do celów opałowych wyrobów węglowych lub gazowych.

Treść artykułu:

Art. 31a ust. 1 pkt 8: „Zwalnia się od akcyzy czynności podlegające opodatkowaniu, których przedmiotem są wyroby węglowe przeznaczone do celów opałowych: przez zakład energochłonny wykorzystujący wyroby  węglowe, w którym wprowadzony  został  w życie system prowadzący do osiągania celów dotyczących ochrony środowiska lub do podwyższenia efektywności energetycznej;

Art. 31 b ust. 1 pkt 5: „Zwalnia się od akcyzy czynności podlegające opodatkowaniu, których przedmiotem są wyroby gazowe przeznaczone do celów opałowych: przez zakład energochłonny wykorzystujący wyroby gazowe,                          w którym wprowadzony został w życie system prowadzący do osiągania celów dotyczących ochrony środowiska lub do podwyższenia efektywności energetycznej.”

5. Zwolnienie z audytów energetycznych. Ustawa z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej nakłada na dużych przedsiębiorców obowiązek wykonania audytu energetycznego raz na 4 lata. Na podstawie art. 36 ust. 2 w/w ustawy – przedsiębiorstwa posiadające EMAS są zwolnione z tej czynności.

Treść artykułu:

Art. 36.

„1.Przedsiębiorca w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.[8])), z wyjątkiem mikroprzedsiębiorcy, małego lub średniego przedsiębiorcy w rozumieniu art. 104−106 tej ustawy, przeprowadza co 4 lata audyt energetyczny przedsiębiorstwa lub zleca jego przeprowadzenie.

2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do przedsiębiorcy posiadającego:

• system zarządzania energią określony w Polskiej Normie dotyczącej systemów zarządzania energią, wymagań i zaleceń użytkowania lub
• system zarządzania środowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1221/2009 z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu we Wspólnocie (EMAS), uchylającego rozporządzenie (WE) nr 761/2001 oraz decyzje Komisji 2001/681/WE i 2006/193/WE

− jeżeli w ramach tych systemów przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa.”

Ustawodawca przewidział 5 zwolnień systemowych dla organizacji posiadających system EMAS. Sytuacja uproszczeń dla organizacji posiadających ISO 14001 wygląda gorzej. Organizacja posiadająca SZŚ wg ISO może liczyć jedynie na uproszczenia z punktu 4  tj.: Zwolnienie z podatku akcyzowego na węgiel i gaz. Dzięki wdrożeniu ISO 14001 organizacja wypełnia definicję zakładu energochłonnego z art. 31a i 31b ustawy  o podatku akcyzowym.

Koszty

Koszty uzyskania certyfikatu ISO i wpisu do rejestru EMAS należy rozróżnić na dwie grupy:

1. koszty wdrożenia systemu w organizacji, na które składają się:
   • koszty bezpośrednie (koszt firmy doradczej, koszt szkoleń, koszty audytów)
   • koszty pośrednie/ koszty inwestycyjne, (zakup maszyn nowszej technologii, termomodernizacja, wymiana oświetlenia)
2. koszty certyfikacji (ISO) oraz weryfikacji i rejestracji (EMAS).

Koszty wdrożenia bezpośrednie nie są regulowane ani w systemie ISO ani w EMAS. Jest to usługa o charakterze komercyjnym i jej cena jest zależna od wielu czynników, m.in.:

• prestiżu, doświadczenia, kompetencji jednostki wdrażającej. Jednostka wdrażająca może, ale nie musi posiadać akredytację od PCA,
• ilości zatrudnionych pracowników,
• ilości lokalizacji objętych systemem,
• rodzajem podstawowej działalności (produkcja, przemysł, oświata, administracja, NGO itp.),
• oczekiwań organizacji wobec wdrażanego systemu i jego poziomu szczegółowości.

            Trudno zatem jest oszacować koszt wdrożenia, ponieważ jest to zależne od w/w czynników, ale również w znaczniej mierze  od stawki za roboczogodzinę konsultantów wdrażających. Można przyjąć założenie, że wdrożenie EMAS jest droższe niż wdrożenie ISO z racji większej ilości wymagań wobec systemu. Koszty wdrożenia pośrednie, tzw. koszty inwestycyjne również są trudne do oszacowania, ponieważ są zależne od przyjętych celów w ramach systemu oraz od poziomu podejścia organizacji do środowiska przed wdrożeniem. Są to koszty, które organizacja musi ponieść, aby zrealizować założone cele środowiskowe umieszczone w polityce środowiskowej.

            Koszt certyfikacji systemu ISO 14001 oraz weryfikacji w przypadku EMAS odbywa się przez tylko i wyłącznie akredytowaną jednostkę. Podobnie jak w przypadku wdrożenia systemu cena jest regulowana rynkowo i zależy od tych samych czynników jak w przypadku wdrożenia z tym wyjątkiem, że usługę certyfikacji i weryfikacji może wykonać znacznie mniej podmiotów niż w przypadku wdrożenia. Na podstawie analizy różnic pomiędzy oboma systemami, można stwierdzić, że EMAS stawia więcej warunków do spełnienia niż ISO 14001, zatem można uznać, że usługa zarówno wdrożenia jak i weryfikacji EMAS jest droższa od usług wdrożenia i certyfikacji ISO. Powyższe stwierdzenie potwierdzają przeprowadzone badania na grupie wybranych przedsiębiorstw omówione w rozdziale piątym.

            W systemie EMAS w odróżnieniu do ISO jest jeszcze rejestracja organizacji  w rejestrze Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Jest to opłata administracyjna, która jest uregulowana ustawą o krajowym systemie ekozarządzania i audytu oraz rozporządzeniem ministra środowiska w sprawie współczynników różnicujących wysokość opłaty rejestracyjnej za wpis do rejestru organizacji zarejestrowany w krajowym systemie ekozarządzania i audytu. Art. 7 ustawy określa podstawową stawkę opłaty rejestracyjnej, która wynosi 1000 PLN, a rozporządzenie Ministra środowiska określa współczynniki różnicujące w zależności od profilu organizacji oraz jej wielkości. Opłata rejestracyjna stanowi iloczyn stawki opłaty rejestracyjnej oraz współczynnika różnicującego.

„1) 0,005 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji będącej organizacją pozarządową, placówką oświatowo-wychowawczą albo jednostką sektora finansów publicznych;

2) 0,10 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej do 5 osób;

3) 0,15 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej od 6 do 20 osób;

4) 0,25 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej od 21 do 50 osób;

5) 0,35 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej od 51 do 250 osób;

6) 0,50 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej od 251 do 500 osób;

7) 1,00 stawki opłaty rejestracyjnej dla organizacji zatrudniającej powyżej 500 osób.”

Ustawa zastrzega, iż opłata za rejestrację w EMAS nie może być droższa niż 3000 PLN. Opłata administracyjna jest raczej symboliczna, bo w przypadku np. jednostek sektora finansów publicznych opłata wynosi jedynie (1000 PLN * 0,005) 5 PLN, a w przypadku dużych organizacji (1000 PLN * 1) 1000 PLN. Można uznać, że w tej materii ustawodawca wywiązał się z roli, w której nie stawia finansowych przeszkód w związku z chęcią wdrożenia systemu EMAS przez organizację.